Nowotwory złośliwe

Nowotwór złośliwy jest mniej dojrzały niż tkanka macierzysta. Im niższe są zróżnicowanie i dojrzałość, tym złośliwszy nowotwór, a stosunek komórek niedojrzałych i atypowych do dojrzałych jest podstawą morfologicznej oceny złośliwości.

Przyjmuje się, że na początku istnienia nowotworu złośliwego jego komórki są identyczne. Wraz z upływem czasu zaczynają się one jednak różnić kariotypem, tempem mnożenia się, oddziaływaniem na hormony, zdolnością do dawania przerzutów, podatnością na promieniowanie i leki przeciwmitotyczne. Zjawisko takie nosi nazwę progresji nowotworu.

Im nowotwór jest młodszy, tym jest bardziej jednolity i zawiera mniej komórek o dużej zdolności do inwazji, odwrotnie dzieje się w nowotworach starszych. Dlatego m.in. powodzenie leczenia jest bardziej prawdopodobne, gdy guz ma niewielkie rozmiary. Pomimo długiego czasu istnienia nowotworu przed ujawnieniem się klinicznym mogą być nieobecne przerzuty, albo zbyt małe, by można je było wykryć.

Nowotwór złośliwy jest zwykle guzem litym, naciekającym podłoże i wobec tego mocno z nim związanym, o niewyraźnej granicy. Gdy rozrastająca się tkanka nowotworowa zachowuje kontakt z guzem pierwotnym, jest to rozrost i naciekanie miejscowe. Kiedy natomiast nie ma tego kontaktu i rozrost odbywa się w mniejszej lub większej odległości od ogniska macierzystego, mówi się o przerzucie.

Naciekanie nowotworu zaś to wnikanie komórek nowotworu pomiędzy komórki otoczenia, a stąd ewentualnie do światła naczyń krwionośnych i chłonnych. Naciek nowotworowy zabija komórki tkanek naciekanych. Naciekanie nie musi cechować nowotworu złośliwego od początku jego istnienia. W przypadku niektórych raków cecha ta może być czasowo utajona. Rak taki nie przekracza błony podstawnej i nazywa się go wtedy rakiem przedinwazyjnym.

Komórki nowotworowe wrastające do naczyń chłonnych, dostają się następnie do najbliższych węzłów chłonnych i tam tworzą ognisko przerzutowe. Węzeł z przerzutem przeważnie powiększa się, ale nie jest to regułą. Do tego jest niebolesny, co odróżnia go od węzła w stanie zapalnym.

Przerzuty do węzłów chłonnych są bardziej charakterystyczne dla raków niż mięsaków. W razie rozległego zajęcia naczyń i węzłów chłonnych danej okolicy odpływ limfy jest z niej utrudniony, co w przypadku kończyn powoduje słoniowaciznę, a w przypadku jam ciała przesięk. Po wrośnięciu do żył komórki nowotworu szerzą się ich światłem, tworząc nacieki w zakrzepie i w przypadku, np. raka nerki mogą dochodzić aż do przedsionka prawego. Zatory z tych komórek są zalążkiem przerzutów. Naciekanie i niszczenie tętnic z kolei zdarza się niezwykle rzadko.

Przerzuty niektórych raków mają miejsca predylekcyjne, np. rak płuc daje często przerzuty do mózgu, co zdarza się znacznie rzadziej w przypadku nowotworów innych narządów. Wątroba, płuca i kości są częstym siedliskiem przerzutów różnego pochodzenia, serce, skóra, tarczyca, mózg - rzadkim, a śledziona, mięśnie poprzecznie prążkowane, sutek i ściana macicy - wyjątkowym. Oprócz raka oskrzela przerzuty do kości dają raki następujących narządów: żołądka, nerki, gruczołu krokowego, tarczycy, sutka i macicy.

Przerzut czy nowotwór pierwotny?

Niejednokrotnie pada pytanie, jak odróżnić pierwotne ognisko nowotworowe od przerzutów. Odpowiedź nie jest jednoznaczna. Można by powiedzieć, że pierwotne jest duże, a potomne mniejsze. W praktyce nierzadko jest inaczej. Bywają przerzuty w wątrobie znacznie większe od macierzystego raka, np. jelita grubego. Punkt wyjścia stanowi obraz nowotworów w przypadkach jeszcze bez przerzutów. Okazuje się wówczas, które narządy są częściej siedliskiem nowotworu, a które rzadziej. Nowotwór nabłonkowy w węźle jest oczywistym przerzutem, podobnie ognisko nabłoniaka kosmówkowego w płucach, albo rak w mózgu.

Milena Szewruk

Literatura:
1) S. Kruś, E. Skrzypek-Fakhoury: "Patomorfologia kliniczna".

Serwis nowotworowe.pl ma charakter edukacyjno-informacyjny, jego lektura nie zastępuje porady lekarskiej.
Copyright © nowotworowe.pl Kopiowanie artykułów lub ich fragmentów bez pisemnej zgody jest zabronione.