Przeszczepianie komórek krwiotwórczych (przeszczep szpiku)

Przeszczepianie komórek krwiotwórczych ma na celu odbudowę uszkodzonego czy też nieprawidłowo funkcjonującego szpiku. W szpiku odbywa się wytwarzanie elementów krwi (krwiotworzenie). Komórki krwiotwórcze, zwane również macierzystymi, w wyniku licznych podziałów przekształcają się w krwinki czerwone, krwinki białe i płytki krwi.

Jeżeli komórki macierzyste chorego nie mogą poradzić sobie z prawidłowym krwiotworzeniem, wówczas przeszczepione komórki macierzyste przejmują ich funkcję i zapewniają prawidłowe funkcjonowanie szpiku. Dożylne podanie niewielkiej ilości komórek macierzystych pozwala na regenerację układu krwiotwórczego. Przeszczepiane komórki macierzyste mogą być pobierane ze szpiku kostnego, z krwi obwodowej oraz krwi pępowinowej.

Wskazania do przeszczepu szpiku


Istnieje wiele chorób, które mogą być wskazaniem do przeszczepu szpiku. Należą do nich m.in. ostre i przewlekłe białaczki, samoistne włóknienie szpiku, zespoły mielodysplastyczne, szpiczak mnogi, niedokrwistość aplastyczna, ziarnica złośliwa czy chłoniaki nieziarnicze. Decyzja o przeszczepie komórek macierzystych zależy od wielu czynników. Ważne jest na co choruje pacjent, jaki jest jego wiek, stan ogólny oraz czy istnieje możliwość znalezienia zgodnego dawcy.

Dawca i biorca


Chora osoba, która przyjmuje przeszczep, nazywana jest biorcą. Osoba, która oddaje pewną ilość swoich komórek krwiotwórczych, nazywana jest dawcą. Dawca może być spokrewniony lub niespokrewniony z chorym (przeszczep alogeniczny). Ważne, aby komórki dawcy wykazywały zgodność z komórkami biorcy w zakresie tzw. antygenów większych układu zgodności tkankowej (HLA). Banki szpiku dobierają dawców i biorców właśnie pod względem zgodności HLA. Im większa zgodność tym podobieństwo dawcy i biorcy jest większe i istnieją większe szanse na przyjęcie oraz prawidłowe funkcjonowanie przeszczepu. W niektórych przypadkach dawcą może być również sam chory (przeszczep autologiczny).

Przygotowanie do przeszczepu szpiku


Procedura przeszczepiania komórek krwiotwórczych jest bardzo skomplikowana i obarczona wieloma działaniami niepożądanymi. Przed przeszczepem należy pozbyć się szpiku biorcy (tzw. mieloablacja). Postępowanie niszczące szpik biorcy i stwarzające miejsce dla przeszczepu nazywane jest przygotowawczym lub kondycjonującym. Kondycjonowanie polega na napromienieniu całego ciała chorega (radioterapia) i zastosowaniu wysokich dawek chemioterapeutyków (cyklofosfamid, busulfan i inne).

Postępowanie przygotowawcze jest bardzo toksyczne, szczególnie dla starszych osób. Wiadomo ponadto, że organizm ma zdolność rozpoznawania i niszczenia przeszczepionych obcych komórek (odrzucanie przeszczepu). Odpowiadają za to limfocyty. Dlatego za pomocą odpowiednich leków należy "zagłuszyć" limfocyty, aby nie odrzucały komórek macierzystych. Są to tzw. leki immunosupresyjne.

Po dobraniu odpowiedniego dawcy pobiera się od niego szpik. Najczęściej zabieg wykonuje się w znieczuleniu ogólnym lub lędźwiowym, a szpik pobiera się z kości biodrowej (kolec biodrowy górny tylny). Pobieranie szpiku jest bezpieczne, a zagrożenie wiąże się tylko ze znieczuleniem. Szpik dawcy poddaje się specjalnej obróbce i dopiero po niej przeszczepia choremu.

Anna Adamska

Literatura:
1) A. Szczeklik: "Choroby wewnętrzne", Tom II.

Zobacz pytania do lekarza na Forum Hematologia | Dodaj swoje pytanie »
  • Zakrzepica żył głębokich i antykoncepcja.

    Justyna: Jestem 3 tyg po cesarskim cięciu po którym prawdopodobnie dostałam zakrzepicy żył głębokich (prawdopodobnie ponieważ moja mama również ją przechodziła i może to być również genetyczne), biorę pół tabletki acenocumarolu. Moje pytanie brzmi, jak mogę z...

    Justyna: po lub w trakcie zakrzepicy.....

  • Podwyższone parametry czerwonokrwinkowe a czerwienica prawdziwa

    danuta: Mam podwyzszone parametry czerwonokrwinkowe.obnizone zelazo-11 i ferrytyne -8 i pozatym innych objawow nie ma,Czy to naprawde czerwienica prawdziwa?...

    taaaaa//////////: idź do hematologa- ten lekarz to stwierdzi...

  • Rokowania przy osteomielofibrozie

    URSZULA: Mój mąż choruje na osteomielofibrozę. Lekarz twierdzi, że w wieku 69 lat nie powinno się dawać szpiku. Mąż 2 tygodnie temu był poddany z tego tytułu radioterapii na powiększoną śledzionę, nie wybrał całej serii a po tygodniu wyniki były tak złe, że p...

    Monika: Witam! U mojej mamy wykryto mielofibrozę gdy miała 60 lat. Już wtedy lekarze nie brali pod uwagę przeszczepu szpiku ze względu na wiek. Leczenie lekami nie przynosiło rezultatów. 3 miesiące temu podano mamie chemioterapię na powiększoną śledzionę i w...