Żelazo i niedobór żelaza w organizmie człowieka

Żelazo wchodzi w skład hemu (hemoglobina, mioglobina, cytochromy, peroksydaza, katalaza) oraz enzymów związanych z łańcuchem oddechowym. Jego pewna część jest bezpośrednio wykorzystywana przez komórki układu erytroblastycznego (czerwonokrwinkowego) do produkcji hemoglobiny, natomiast pozostała część gromadzi się w postaci ferrytyny i hemosyderyny w tkankach, głównie w wątrobie i śledzionie.

Ferrytyna magazynuje żelazo w postaci biologicznie czynnej i chroni komórki przed toksycznym działaniem żelaza zjonizowanego. We krwi ten pierwiastek jest transportowany w postaci związanej z transferryną. W warunkach prawidłowych zdolność wiązania żelaza przez transferrynę jest wykorzystywana w 1/3. Jej stężenie w surowicy zwiększa się w stanach niedoboru żelaza, a ulega zmniejszeniu u chorych z niedokrwistością spowodowaną chorobami zapalnymi, zakaźnymi, nowotworami. Całkowita zawartość żelaza w organizmie wynosi 4-5g. W ciągu dnia człowiek traci około 1g tego pierwiastka z powodu fizjologicznej utraty krwi w przewodzie pokarmowym (1ml krwi = 0,5g żelaza (Fe).

Funkcje żelaza w organizmie człowieka


Żelazo pełni wiele istotnych funkcji w organizmie człowieka. Wzmacnia system obrony organizmu i podnosi odporność na przeziębienia, zakażenia i różne choroby. Poprawia wytrzymałość i wzmaga aktywność fizyczną. Żelazo jest nośnikiem tlenu. Z każdą cząsteczką hemoglobiny znajdującą się w czerwonej krwince wiąże się aż cztery atomy żelaza. Kiedy krew przepływa przez naczynia krwionośne w płucach, tlen przyłącza się do żelaza, aby w ten sposób dostać się do wszystkich komórek organizmu.

Podobną funkcję do hemoglobiny pełni mioglobina, która poprzez transport tlenu umożliwia przemianę wielu substancji w energię oraz usprawnia inne czynności komórki. Oznacza to, że właśnie żelazo jest głównym organizatorem transportu tlenu do wszystkich tkanek, z mózgiem, mięśniami, sercem i wątrobą włącznie.

Niedobór żelaza w organizmie człowieka


Niedobór żelaza powoduje zahamowanie syntezy hemoglobiny, co pociąga za sobą wiele konsekwencji. Główną przyczyną jego niedoboru jest utrata krwi. U kobiet najczęściej przez drogi rodne, podczas obfitych miesiączek lub krwawienia pomenopauzalnego. Krwawienia z przewodu pokarmowego manifestują się niedokrwistością w przebiegu niedoboru żelaza (rak żołądka, choroba wrzodowa). Rzadziej traci się ten pierwiastek z powodu krwawienia przez nerki, drogi oddechowe lub z powodu urazów. Wielokrotni dawcy krwi również mogą mieć zbyt mało żelaza w organizmie.

W stanach zwiększonego zapotrzebowania (przy niedostatecznej podaży lub upośledzonym wchłanianiu) nierzadko rozwija się niedokrwistość. Taka sytuacja dotyczy wcześniaków, noworodki karmione sztucznie (nie mlekiem matki), dzieci w okresie dojrzewania, kobiety w ciąży i karmiące, ludzi starszych, osób uprawiających sporty wytrzymałościowe. Upośledzenie wchłaniania z przewodu pokarmowego może mieć miejsce u pacjentów po operacji usunięcia żołądka (gastrektomia) lub jelit, u chorych z enteropatią glutenową, chorobą Leśniowskiego-Crohna. Oczywisty jest niedobór żelaza z powodu stosowania diety ubogiej w ten pierwiastek.

Milena Szewruk

Literatura:
1) W. Kostowski, Z. Herman: "Farmakologia", Tom I.
2) A. Szczeklik: "Choroby Wewnętrzne", Tom II.

Zobacz pytania do lekarza na Forum Hematologia | Dodaj swoje pytanie »
  • Czy to białaczka?

    Roksana: Witam, od jakiegoś czasu (2 lata) dokuczają mi nocne poty, myślałam że to nerwy albo przez zaburzenia hormonalne (podwyższona prolaktyna). Ale od jakiegoś czasu doszły inne objawy. Wszystko zaczęło się od czerwca tego roku od zatrucia pokarmowego roz...

    Karolina: Czasem objawy nerwicy moga tak przebiegac, dzieje sie cos stresujacego, niepokój? lęk?...

  • Zakrzepica żył głębokich i antykoncepcja

    Justyna: Jestem 3 tyg po cesarskim cięciu po którym prawdopodobnie dostałam zakrzepicy żył głębokich (prawdopodobnie ponieważ moja mama również ją przechodziła i może to być również genetyczne), biorę pół tabletki acenocumarolu. Moje pytanie brzmi, jak mogę z...

    Justyna: po lub w trakcie zakrzepicy.....

  • Podwyższone parametry czerwonokrwinkowe a czerwienica prawdziwa

    danuta: Mam podwyzszone parametry czerwonokrwinkowe.obnizone zelazo-11 i ferrytyne -8 i pozatym innych objawow nie ma,Czy to naprawde czerwienica prawdziwa?...

    taaaaa//////////: idź do hematologa- ten lekarz to stwierdzi...