Żelazo i niedobór żelaza w organizmie człowieka

Żelazo wchodzi w skład hemu (hemoglobina, mioglobina, cytochromy, peroksydaza, katalaza) oraz enzymów związanych z łańcuchem oddechowym. Jego pewna część jest bezpośrednio wykorzystywana przez komórki układu erytroblastycznego (czerwonokrwinkowego) do produkcji hemoglobiny, natomiast pozostała część gromadzi się w postaci ferrytyny i hemosyderyny w tkankach, głównie w wątrobie i śledzionie.

Ferrytyna magazynuje żelazo w postaci biologicznie czynnej i chroni komórki przed toksycznym działaniem żelaza zjonizowanego. We krwi ten pierwiastek jest transportowany w postaci związanej z transferryną. W warunkach prawidłowych zdolność wiązania żelaza przez transferrynę jest wykorzystywana w 1/3. Jej stężenie w surowicy zwiększa się w stanach niedoboru żelaza, a ulega zmniejszeniu u chorych z niedokrwistością spowodowaną chorobami zapalnymi, zakaźnymi, nowotworami. Całkowita zawartość żelaza w organizmie wynosi 4-5g. W ciągu dnia człowiek traci około 1g tego pierwiastka z powodu fizjologicznej utraty krwi w przewodzie pokarmowym (1ml krwi = 0,5g żelaza (Fe).

Funkcje żelaza w organizmie człowieka


Żelazo pełni wiele istotnych funkcji w organizmie człowieka. Wzmacnia system obrony organizmu i podnosi odporność na przeziębienia, zakażenia i różne choroby. Poprawia wytrzymałość i wzmaga aktywność fizyczną. Żelazo jest nośnikiem tlenu. Z każdą cząsteczką hemoglobiny znajdującą się w czerwonej krwince wiąże się aż cztery atomy żelaza. Kiedy krew przepływa przez naczynia krwionośne w płucach, tlen przyłącza się do żelaza, aby w ten sposób dostać się do wszystkich komórek organizmu.

Podobną funkcję do hemoglobiny pełni mioglobina, która poprzez transport tlenu umożliwia przemianę wielu substancji w energię oraz usprawnia inne czynności komórki. Oznacza to, że właśnie żelazo jest głównym organizatorem transportu tlenu do wszystkich tkanek, z mózgiem, mięśniami, sercem i wątrobą włącznie.

Niedobór żelaza w organizmie człowieka


Niedobór żelaza powoduje zahamowanie syntezy hemoglobiny, co pociąga za sobą wiele konsekwencji. Główną przyczyną jego niedoboru jest utrata krwi. U kobiet najczęściej przez drogi rodne, podczas obfitych miesiączek lub krwawienia pomenopauzalnego. Krwawienia z przewodu pokarmowego manifestują się niedokrwistością w przebiegu niedoboru żelaza (rak żołądka, choroba wrzodowa). Rzadziej traci się ten pierwiastek z powodu krwawienia przez nerki, drogi oddechowe lub z powodu urazów. Wielokrotni dawcy krwi również mogą mieć zbyt mało żelaza w organizmie.

W stanach zwiększonego zapotrzebowania (przy niedostatecznej podaży lub upośledzonym wchłanianiu) nierzadko rozwija się niedokrwistość. Taka sytuacja dotyczy wcześniaków, noworodki karmione sztucznie (nie mlekiem matki), dzieci w okresie dojrzewania, kobiety w ciąży i karmiące, ludzi starszych, osób uprawiających sporty wytrzymałościowe. Upośledzenie wchłaniania z przewodu pokarmowego może mieć miejsce u pacjentów po operacji usunięcia żołądka (gastrektomia) lub jelit, u chorych z enteropatią glutenową, chorobą Leśniowskiego-Crohna. Oczywisty jest niedobór żelaza z powodu stosowania diety ubogiej w ten pierwiastek.

Milena Szewruk

Literatura:
1) W. Kostowski, Z. Herman: "Farmakologia", Tom I.
2) A. Szczeklik: "Choroby Wewnętrzne", Tom II.

Zobacz pytania do lekarza na Forum Hematologia | Dodaj swoje pytanie »
  • Eozynofilia u 11 latki bóle wielostawowe

    Emilia: Witam Panie Profesorze, bardzo proszę, aby zerknął Pan okiem na wyniki mojej córki. Ma 11 lat, od sierpnia dokuczają jej bóle stawów, początkowo kolan, następnie bioder. Teraz doszły opasające bóle klatki piersiowej (pojawiły się raz), czasem szyi. ...

    P.: Czy zdiagnozowano juz pani córkę?...

  • Czerwienica

    Żaneta: Szukam ludzi z czerwienicą prawdziwą, proszę o kontakt Pozdrawiam...

    Magda: Pani Żaneto, na czerwienicę choruję od 5 lat, mam 39 lat.Pozdrawiam....

  • Ziarnistość toksyczna w granulocytach

    Magda: Witam! Zdaję sobie sprawę z tego, że forum nie jest dobrym miejscem na stawianie rozpoznań czy wnikliwą analizę badań, zawsze się tego wystrzegam..ale czekając na wizytę u hematologa chciałabym dowiedzieć się czegoś konkretnego o ziarnistości toksycz...

    majk: hej Może świadczyć o odczynie białaczkowym (nie mylić z białaczką!!! ) występującym w wielu chorobach np. zapalnych. Hematolog powinien zlecić dodatkowe badania...