Żelazo i niedobór żelaza w organizmie człowieka

Żelazo wchodzi w skład hemu (hemoglobina, mioglobina, cytochromy, peroksydaza, katalaza) oraz enzymów związanych z łańcuchem oddechowym. Jego pewna część jest bezpośrednio wykorzystywana przez komórki układu erytroblastycznego (czerwonokrwinkowego) do produkcji hemoglobiny, natomiast pozostała część gromadzi się w postaci ferrytyny i hemosyderyny w tkankach, głównie w wątrobie i śledzionie.

Ferrytyna magazynuje żelazo w postaci biologicznie czynnej i chroni komórki przed toksycznym działaniem żelaza zjonizowanego. We krwi ten pierwiastek jest transportowany w postaci związanej z transferryną. W warunkach prawidłowych zdolność wiązania żelaza przez transferrynę jest wykorzystywana w 1/3. Jej stężenie w surowicy zwiększa się w stanach niedoboru żelaza, a ulega zmniejszeniu u chorych z niedokrwistością spowodowaną chorobami zapalnymi, zakaźnymi, nowotworami. Całkowita zawartość żelaza w organizmie wynosi 4-5g. W ciągu dnia człowiek traci około 1g tego pierwiastka z powodu fizjologicznej utraty krwi w przewodzie pokarmowym (1ml krwi = 0,5g żelaza (Fe).

Funkcje żelaza w organizmie człowieka


Żelazo pełni wiele istotnych funkcji w organizmie człowieka. Wzmacnia system obrony organizmu i podnosi odporność na przeziębienia, zakażenia i różne choroby. Poprawia wytrzymałość i wzmaga aktywność fizyczną. Żelazo jest nośnikiem tlenu. Z każdą cząsteczką hemoglobiny znajdującą się w czerwonej krwince wiąże się aż cztery atomy żelaza. Kiedy krew przepływa przez naczynia krwionośne w płucach, tlen przyłącza się do żelaza, aby w ten sposób dostać się do wszystkich komórek organizmu.

Podobną funkcję do hemoglobiny pełni mioglobina, która poprzez transport tlenu umożliwia przemianę wielu substancji w energię oraz usprawnia inne czynności komórki. Oznacza to, że właśnie żelazo jest głównym organizatorem transportu tlenu do wszystkich tkanek, z mózgiem, mięśniami, sercem i wątrobą włącznie.

Niedobór żelaza w organizmie człowieka


Niedobór żelaza powoduje zahamowanie syntezy hemoglobiny, co pociąga za sobą wiele konsekwencji. Główną przyczyną jego niedoboru jest utrata krwi. U kobiet najczęściej przez drogi rodne, podczas obfitych miesiączek lub krwawienia pomenopauzalnego. Krwawienia z przewodu pokarmowego manifestują się niedokrwistością w przebiegu niedoboru żelaza (rak żołądka, choroba wrzodowa). Rzadziej traci się ten pierwiastek z powodu krwawienia przez nerki, drogi oddechowe lub z powodu urazów. Wielokrotni dawcy krwi również mogą mieć zbyt mało żelaza w organizmie.

W stanach zwiększonego zapotrzebowania (przy niedostatecznej podaży lub upośledzonym wchłanianiu) nierzadko rozwija się niedokrwistość. Taka sytuacja dotyczy wcześniaków, noworodki karmione sztucznie (nie mlekiem matki), dzieci w okresie dojrzewania, kobiety w ciąży i karmiące, ludzi starszych, osób uprawiających sporty wytrzymałościowe. Upośledzenie wchłaniania z przewodu pokarmowego może mieć miejsce u pacjentów po operacji usunięcia żołądka (gastrektomia) lub jelit, u chorych z enteropatią glutenową, chorobą Leśniowskiego-Crohna. Oczywisty jest niedobór żelaza z powodu stosowania diety ubogiej w ten pierwiastek.

Milena Szewruk

Literatura:
1) W. Kostowski, Z. Herman: "Farmakologia", Tom I.
2) A. Szczeklik: "Choroby Wewnętrzne", Tom II.

Zobacz pytania do lekarza na Forum Hematologia | Dodaj swoje pytanie »
  • Leczenie czerwienicy prawdziwej pijawkami

    Jurek: Czy istnieje możliwość wyleczenia czerwienicy prawdziwej pijawkami oraz ile zabiegów należałoby wykonać obecnie leczony jestem Hydroksykarbamidem 2*dziennie po 1 ampułce...

    miron: Puknij sie w łeb cwioku,ta metoda leczono w 19 wieku,od tego sa upusty i hydroksycarbamid,jak chcesz isc do piachu to odstaw leki i przykładaj sobie pijawki wyciagniete z brudnej rzeki,to zareczam ci pożyjesz moze za 2 tygobnie,i dostaniesz łopata od...

  • Brak poprawy w leczeniu małopłytkowości

    Jan: Mam małopłytkowość od 2010 roku obecnie dostaję vidazę jestem po 5 serii po niej nie ma zbyt dużej poprawy wyników,jak długo mogę żyć?...

    zaniepokojona: Witam, czy mogłabym zapytać z jakim poziomem płytek obecnie się borykasz? Dlaczego vidaza? To jest lek na problemy białymi lub czerwonymi krwinkami a chyba mówimy o małopłytkowości? Czy została ona zdiagnozowana jak skutek innej choroby? Czy zastoso...

  • Specjalista od czerwienicy prawdziwej

    Klaudia: Witam, Czy ktoś zna dobrego specjalistę od tej choroby w Trójmieście? Proszę o namiary na e-maill. I pytanie czy dzięki transplatacji szpiku kostnego można zastopować lub zminimalizować chorobę ? Z góry serdecznie dziękuję!...

    Małgorzata: Doktor Andrzej Mital, Uniwerysteckie Centrum Kliniczne w Gdańsku. Z tego co wiem, to przy czerwienicy prawdziwej nie jest możliwy przeszczep szpiku...Są upusty, stosuje sie lek hydroksymocznik.. to choroba przewlekła....